Journal of Health and Biomedical Informatics

fa توسعه مدل هستی‌شناسی زنجیره عرضه و تقاضای خون و فرآورده‌های خونی در ایران Development of an Ontology Model for the Blood and Blood Products Supply and Demand Chain in Iran فناوری اطلاعات سلامت Health Information Technology پژوهشي اصیل Original Article <div style="text-align: justify;">مقدمه: هستی‌شناسی به‌عنوان یک روش صوری برای نمایش دقیق مفاهیم، موجودیت‌ها و روابط آن‌ها، نقش مهمی در مدل‌سازی جریان کاری فرآیندهای پیچیده دارد. اگرچه مطالعات متعددی در این زمینه انجام شده، اما در ایران کاربرد مدل‌های هستی‌شناسی در زنجیره انتقال خون همچنان محدود است. این مطالعه با هدف توسعه یک مدل هستی‌شناسی عرضه و تقاضای خون در ایران انجام شده است تا از طریق یکپارچه‌سازی مفاهیم و فرآیندها، پشتیبانی تصمیم گیری، تبادل اطلاعات و بهبود کارایی و ایمنی در زنجیره انتقال خون فراهم شود. روش کار: برای توسعه مدل هستی‌شناسی از روش Methontology استفاده شد. مراحل این روش شامل تعیین مشخصات، کسب دانش، مفهوم‌سازی، یکپارچه‌سازی، پیاده‌سازی، ارزیابی و مستندسازی است. پیاده سازی هستی شناسی با کمک ویرایشگر  Protégé  نسخه 5.6.3  و ارزیابی کیفی مدل‌ها با رویکرد FOCA انجام شد. همچنین برای ارتقاء کیفیت مفهوم‌سازی فرآیندها، دو نمودار جریان داده  و خط شنا طراحی شدند. یافته‌ها: دو مدل هستی‌شناسی برای بیمارستان و سازمان انتقال خون توسعه یافت. مدل بیمارستان شامل ۲۶ کلاس و زیرکلاس، ۴۶ ویژگی رابطه‌ای، ۴۳ ویژگی داده‌ای و ۶۴۴ اکسیوم بود، در حالی که مدل سازمان انتقال خون شامل ۱۱ کلاس و زیرکلاس، ۲۴ ویژگی رابطه‌ای، ۲۵ ویژگی داده‌ای و ۳۱۸ اکسیوم بود. پس از تعریف اجزا و قوانین، مدل‌های گرافیکی هر دو هستی‌شناسی نیز طراحی شدند. ارزیابی کیفیت نشان داد که مدل بیمارستان با نمره 0/995 و مدل سازمان انتقال خون با نمره 0/951 از کیفیت بالایی برخوردارند. نتیجه‌گیری: طراحی و توسعه مدل هستی‌شناسی زنجیره عرضه و تقاضای خون، در درک دامنه فرآیندها، اشتراک‌گذاری داده‌ها، مستند‌سازی و انتقال دانش به کاربران کمک می‌کند. برای توسعه مؤثر یک هستی‌شناسی، برخورداری از شناخت دقیق و جامع نسبت به فعالیت‌ها، وظایف، مفاهیم و روابط حاکم بر دامنه مورد مطالعه، امری ضروری است. ارزیابی مدل‌های هستی‌شناسی نقش کلیدی در شناسایی نواقص مفهومی، بهینه‌سازی ساختار دانش، و بهبود فرآیندهای سازمانی دارد. <div style="text-align: justify;"></div></div> <div style="text-align: justify;">Introduction: Ontology, as a formal method for accurately representing concepts, entities, and their relationships, plays a vital role in modeling complex processes. Despite numerous studies in this field, the application of ontology-based models in Iran’s blood transfusion chain remains limited. This study aims to develop an ontology model for blood supply and demand in Iran to support decision-making, facilitate information exchange, and enhance efficiency and safety in the blood transfusion chain by integrating relevant concepts and processes. Method: The METHONTOLOGY methodology was used to develop the ontology model, which includes the stages of specification, knowledge acquisition, conceptualization, integration, implementation, evaluation, and documentation. The ontology was implemented in Protégé (version 5.6.3), and its quality was assessed using the FOCA methodology. Additionally, two diagrams, a data flow diagram and a swimlane diagram, were created to enhance the conceptualization of processes. Results: Two ontologies were developed: one for hospitals and another for the Blood Transfusion Organization. The hospital ontology comprised 26 classes and subclasses, 46 object properties, 43 data properties, and 644 axioms. In contrast, the Blood Transfusion Organization ontology included 11 classes and subclasses, 24 object properties, 25 data properties, and 318 axioms. After defining the components and rules, graphical models of both ontologies were created. The quality evaluation results indicated high quality, with scores of 0.995 for the hospital model and 0.951 for the Blood Transfusion Organization model. Conclusion: Designing and developing an ontology model for the blood supply and demand chain enhances the understanding of domain processes, facilitates data sharing, and supports knowledge documentation and transfer to users. Effective ontology development requires a comprehensive understanding of the activities, tasks, concepts, and relationships within the target domain. Furthermore, ontology evaluation is crucial for identifying conceptual deficiencies, optimizing knowledge structures, and improving organizational processes. <div style="text-align: justify;"></div></div> هستی‌شناسی, انتقال خون, تأمین خون, هموویژیلانس Ontology, Blood transfusion, blood supply, Hemovigilance 250 264 http://jhbmi.ir/browse.php?a_code=A-10-213-4&slc_lang=fa&sid=1 Afshin Sarafinejad افشین صرافی نژاد asarafinejad@kmu.ac.ir 100319475328460010881 100319475328460010881 No Associate Professor, PhD in Medical Informatics, Medical Informatics Research Center, Institute for Futures Studies in Health, Kerman University of Medical Sciences, Kerman, Iran. دکترای انفورماتیک پزشکی، دانشیار انفورماتیک پزشکی، مرکز تحقیقات انفورماتیک پزشکی، پژوهشکده آینده پژوهی در سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کرمان،کرمان، ایران Mahdie ShojaeiBaghini مهدیه شجاعی باغینی mahdiehsh@gmail.com 100319475328460010882 100319475328460010882 No Assistant Professor, PhD in Health Information Management, Medical Informatics Research Center, Institute for Futures Studies in Health, Kerman University of Medical Sciences, Kerman, Iran دکترای مدیریت اطلاعات سلامت، استادیار، مرکز تحقیقات انفورماتیک پزشکی، پژوهشکده آینده پژوهی در سلامت، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران Alihasan Ahmadipour علی حسن احمدی پور Alihasanahmadipour@gmail.com 100319475328460010883 100319475328460010883 Yes PhD Candidate in Medical Informatics, Faculty of Management and Medical Information Sciences, Kerman University of Medical Sciences, Kerman, Iran دانشجوی دکتری انفورماتیک پزشکی، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، کرمان، ایران