Journal of Health and Biomedical Informatics

fa تحلیل فضایی پراکندگی مبتلایان به بیماری فشار‌خون بالا: مطالعه موردی Spatial Distribution Analysis of Hypertension Patients: A Case Study سیستمهای اطلاعات سلامت Health Information Systems پژوهشي اصیل Original Article <div style="text-align: justify;">مقدمه:  بیماری فشارخون بالا یکی از چالش‌های مهم نظام سلامت عمومی است که با عوارض جدی نظیر سکته‌های قلبی و مغزی همراه بوده و نیازمند پایش و مداخله به‌موقع است. تحلیل فضایی به‌عنوان یکی از ابزارهای نوین در حوزه سلامت، امکان شناسایی الگوهای مکانی بیماری و عوامل مؤثر بر آن را فراهم می‌کند و می‌تواند در بهینه‌سازی خدمات درمانی نقش مؤثری ایفا نماید. این پژوهش با هدف تحلیل توزیع فضایی مبتلایان به فشار خون بالا در محله ابوطالب شهر اردبیل و ارائه پیشنهاداتی جهت بهبود دسترسی به خدمات درمانی انجام شده است. روش کار: این مطالعه از نوع توصیفی-تحلیلی است و داده‌های آن از پرونده بهداشتی 600 نفر از مبتلایان به بیماری فشار خون بالا، در محدوده سنی 36 تا 87 سال، طی سال‌های 1397 تا 1401 استخراج شده است. داده‌ها با استفاده از روش Geocoding مکان‌مند و در محیط نرم‌افزار ArcGIS مدل‌سازی و تحلیل شدند. برای بررسی الگوهای مکانی بیماری از تحلیل Kernel Density، Hot Spot، فاصله‌ کوتاه‌ترین مسیر، شاخص میانگین نزدیک‌ترین همسایگی، شاخص موران جهانی و محلی، تحلیل شعاع عملکردی و شبکه محدوده خدمات استفاده شد. یافته‌ها: یافته‌ها حاکی از آن است که توزیع بیماری در محله مورد مطالعه از الگوی خوشه‌ای پیروی می‌کند. در سال‌های ابتدایی تمرکز بیماران بیشتر در نواحی مرکزی و شمالی بود؛ اما به مرور زمان خوشه‌های بیماری به سمت مناطق جنوبی و غربی گسترش یافته‌اند. تراکم بالای بیماری در نواحی خاص، با فاصله کمتر از مراکز بهداشتی و تراکم جمعیت بالا همبستگی دارد. همچنین، فشار خون بالا در زنان شیوع بیشتری داشته (62/7%) و گروه سنی 56 تا 65 سال بیشترین میزان ابتلا را داشته‌اند. افزون بر این، 68% از بیماران حداقل یک عامل خطر دیگر مانند دیابت، چاقی یا کلسترول بالا داشته‌اند. سال 1400 بیشترین موارد ابتلا ثبت شده که احتمالاً با بهبود غربالگری و تغییر سبک زندگی ناشی از همه‌گیری کرونا مرتبط بوده است. نتیجه‌گیری: این مطالعه نشان می‌دهد که مکان‌یابی بهینه مراکز سلامت و طراحی برنامه‌های غربالگری هدفمند بر اساس تحلیل‌های فضایی می‌تواند به کاهش نابرابری‌های سلامت و ارتقای سطح بهداشت عمومی کمک کند. یافته‌ها می‌توانند مبنایی برای سیاست‌گذاری سلامت محلی در مناطق پرخطر قرار گیرند.</div> <div style="text-align: justify;">Introduction: Hypertension is a major global public health challenge, closely linked to serious complications such as stroke and heart attack. Spatial analysis, as a modern tool in health geography, provides insights into disease distribution and its relationship with environmental and demographic factors. This study aimed to investigate the spatial distribution of hypertension patients in the Abotaleb neighborhood of Ardabil city and to offer spatially informed recommendations for improving access to healthcare services. Method: This descriptive-analytical study utilized secondary data from medical records of 600 patients diagnosed with hypertension, aged 36 to 87, between 2018 and 2022. Patients’ addresses were geocoded using Google Maps and OpenStreetMap and analyzed in ArcGIS. Analytical techniques included Kernel Density Estimation, Hot Spot Analysis, Shortest Distance to Facilities, Average Nearest Neighbor Index, Global and Local Moran’s I, Buffer Analysis, Service Area Network, and the Operational Radius Method. To reduce geolocation errors, ambiguous or incomplete records were reviewed and removed. A consistent coordinate system was maintained throughout the analysis. Results: The findings revealed that the spatial pattern of hypertension was clustered. Initially, clusters were concentrated in the central and northern parts of the neighborhood but later spread to the southern and western areas. Higher densities were linked to proximity to healthcare centers and population concentration. The disease was more prevalent among women (62.7%), with most cases occurring in the 56–65 age group. Additionally, 68% of patients had at least one comorbid condition, such as diabetes or obesity. The highest number of cases was recorded in 2021, possibly due to enhanced screening and lifestyle changes during the COVID-19 pandemic. These findings align with global reports, including those from the World Health Organization. Conclusion: This study highlights the need for optimized healthcare facility locations, targeted screening for high-risk groups, and integrated interventions in vulnerable areas. Despite limitations related to clinical data and geographic scope, the results provide a valuable foundation for localized health planning and reducing inequalities in healthcare access.  </div> تحلیل فضایی, فشار خون بالا, سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) Hypertension, Geographic Information Systems (GIS), Spatial Analysis 30 51 http://jhbmi.ir/browse.php?a_code=A-10-1061-3&slc_lang=fa&sid=1 Fatemeh Taghizadeh فاطمه تقی زاده taghizadeh1311@gmail.com 100319475328460010578 100319475328460010578 No M.A in Geography and Urban Planning, Department of Geography, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران Alireza Mohammadi علیرضا محمدی a.mohammadi@uma.ac.ir 100319475328460010579 100319475328460010579 Yes Department of Geography, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران Mansour Rahmati منصور رحمتی rahmati@uma.ac.ir 100319475328460010580 100319475328460010580 No Department of Geography, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران Roya Moghabeli رویا مقابلی roya.moghabeli@gmail.com 100319475328460010581 100319475328460010581 No Department of Geography, Faculty of Social Sciences, University of Mohaghegh Ardabili, Ardabil, Iran. گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران